انواع سیلیکون آرایشی؛ تفاوت سیلیکون ۱۰۰، ۳۵۰، ۱۰۰۰، D5 و آمو-دایمتیکون
یک سرم مو را در نظر بگیرید که روی کاغذ فرمول درستی دارد، اما روی مو حس چرب و سنگین می‌گذارد. فرمولاتور اول سراغ روغن‌ها می‌رود و مقدارشان را کم می‌کند. بعد از سه بچ آزمایشی، معلوم می‌شود مشکل از روغن نبوده: سیلیکونی که در فرمول گذاشته‌اند ویسکوزیته‌اش برای این محصول زیادی بالاست.
در بازار مواد اولیه، همه این ترکیبات «سیلیکون» صدا زده می‌شوند، ولی رفتارشان روی پوست و مو خیلی با هم فرق دارد. این راهنما پنج سیلیکون پرمصرف را کنار هم می‌گذارد: سیلیکون ۱۰۰، سیلیکون ۳۵۰، سیلیکون ۱۰۰۰، سیکلوپنتاسیلوکسان (D5) و آمو-دایمتیکون. برای هرکدام می‌گوییم چه حسی می‌دهد، کجا به کار می‌آید و کجا نباید به کارش برد.
اول یک تفکیک: سیلیکون‌های خطی، حلقوی و اصلاح‌شده
این پنج ماده از سه خانواده‌اند:
- دایمتیکون (سیلیکون ۱۰۰، ۳۵۰ و ۱۰۰۰): زنجیره خطی. عددی که کنار اسم آمده ویسکوزیته به سانتی‌استوکس (cSt) است. یعنی سیلیکون ۳۵۰ سه‌ونیم برابر سیلیکون ۱۰۰ غلیظ است.
- سیکلوپنتاسیلوکسان (D5): ساختار حلقوی و فرار. روی پوست پخش می‌شود و بعد تبخیر می‌شود.
- آمو-دایمتیکون: یک سیلیکون اصلاح‌شده با گروه‌های آمینی که بار مثبت دارد. رفتارش با بقیه فرق می‌کند، چون به سطح مو می‌چسبد.
مقایسه سریع گریدها
| سیلیکون | ویسکوزیته / حالت | حسی که می‌دهد | کاربرد اصلی | رنج مصرف متداول |
|---|---|---|---|---|
| سیلیکون ۱۰۰ | ۱۰۰ cSt، روان | سبک، لغزنده، بدون سفیدی | کرم و لوسیون روز، محصولات ضدتعریق | ۱ تا ۵٪ |
| سیلیکون ۳۵۰ | ۳۵۰ cSt، متوسط | لایه محافظ ضخیم‌تر | کرم محافظ دست، حالت‌دهنده مو | ۱ تا ۳٪ |
| سیلیکون ۱۰۰۰ | ۱۰۰۰ cSt، غلیظ | فیلم مقاوم و کندروان | کاربردهای صنعتی (قالب‌گیری، ضدکف)، در آرایشی فقط در فرمول‌های ویژه | بسته به کاربرد |
| D5 | حلقوی، فرار | خشک و نرم، بدون رد چربی | پرایمر، رول ضدتعریق، سرم مو | تا ۱۵-۲۰٪ در فرمول‌های حاملی |
| آمو-دایمتیکون | با بار مثبت، چسبنده به مو | شانه‌پذیری و نرمی روی مو | نرم‌کننده و ماسک مو | ۰.۵ تا ۲٪ |
* این رنج‌ها بازه‌های رایج فرمولاسیون‌اند، نه دستور ثابت. بسته به گرید و نوع محصول باید در بچ آزمایشی تنظیم شوند.
رفتار هر سیلیکون در فرمولاسیون
سیلیکون ۱۰۰؛ انتخاب برای بافت سبک
سیلیکون ۱۰۰ روان‌ترین دایمتیکون این فهرست است. لغزندگی بافت را بالا می‌برد بی‌آنکه لایه سنگین روی پوست بگذارد. در لوسیون‌ها و کرم‌های روز که قرار است سریع جذب شوند، معمولاً اولین گزینه است. در محصولات ضدتعریق هم کمک می‌کند اثر سفیدی و چسبندگی روی پوست کم شود.
سیلیکون ۳۵۰؛ لایه محافظ
با ویسکوزیته بالاتر، فیلم ضخیم‌تری روی سطح می‌سازد. به همین دلیل مقدارش را معمولاً پایین‌تر نگه می‌دارند و ۱ تا ۳ درصد کافی است؛ فیلمش قوی‌تر است و مقدار بیشتر فقط بافت را سنگین می‌کند. جای اصلی‌اش کرم‌های محافظ دست و محصولات حالت‌دهنده مو است که قرار است در برابر رطوبت و عوامل محیطی سدی بسازند.
سیلیکون ۱۰۰۰؛ بیشتر صنعتی تا آرایشی
این یکی را کمتر در فرمول‌های آرایشی معمول می‌بینید. کاربرد بزرگ‌ترش صنعتی است: روان‌کننده قالب در تولید قطعات پلاستیکی و لاستیکی، ضدکف در فرآیندهای شیمیایی، و پوشش آب‌گریز. در آرایشی هم گاهی برای فرمول‌هایی که فیلم مقاوم و کندروان می‌خواهند استفاده می‌شود. اگر قصد مصرف آرایشی دارید، گرید را با تأمین‌کننده و COA تأیید کنید.
D5؛ حامل فرار
D5 با بقیه یک تفاوت اساسی دارد: می‌رود. بعد از پخش روی پوست یا مو تبخیر می‌شود و اثر چرب باقی نمی‌گذارد. برای همین در پرایمرها، رول‌های ضدتعریق و سرم‌های مو حامل خوبی است: مواد دیگر را پخش می‌کند و خودش کنار می‌رود. چون ماندگار نیست، مقدارش در فرمول می‌تواند بالا باشد و در فرمول‌های حاملی به ۱۵-۲۰ درصد هم می‌رسد.
آمو-دایمتیکون؛ سیلیکون مخصوص مو
بار مثبت این ماده باعث می‌شود به نقاط آسیب‌دیده مو، که بار منفی دارند، بچسبد. سیلیکون‌های معمولی یکنواخت روی کل سطح می‌نشینند، ولی آمو-دایمتیکون بیشتر روی همان بخش‌هایی متمرکز می‌شود که نیاز به ترمیم دارند. نتیجه‌اش شانه‌پذیری بهتر و محافظت در برابر حرارت سشوار است.
مقدار مصرف باید کنترل‌شده باشد. ۰.۵ تا ۲ درصد در نرم‌کننده مو رنج رایج است و بالاتر از آن، بعد از چند شست‌وشوی متوالی، مو سنگین و «تجمع‌کرده» می‌شود (Build-up). این مشکلی است که در محصولات ارزان بازار زیاد دیده می‌شود.
نمونه‌هایی از خط تولید
• سرم مو که روی مو سنگین می‌نشیند: قبل از دست‌بردن در روغن‌ها، ویسکوزیته سیلیکون را بررسی کنید. اگر سیلیکون ۳۵۰ یا بالاتر گذاشته‌اید، جایگزینی بخشی از آن با سیلیکون ۱۰۰ یا D5 معمولاً بافت را سبک می‌کند.
• کرمی که بعد از چند روز فاز سیلیکون از آن جدا می‌شود: دایمتیکون در آب حل نمی‌شود و با بسیاری از روغن‌های آلی هم به‌سختی مخلوط می‌شود. اگر امولسیفایر فرمول برای فاز سیلیکونی مناسب نباشد، جدایی فاز در انبار رخ می‌دهد. در چنین فرمول‌هایی از امولسیفایر سازگار با سیلیکون استفاده می‌شود، نه صرفاً افزایش مقدار امولسیفایر معمولی.
• نرم‌کننده مو که بعد از چند بار مصرف موها را کدر و سنگین می‌کند: اگر آمو-دایمتیکون در فرمول هست، مقدارش را چک کنید. اغلب مشکل از افزایش تدریجی مقدار در بچ‌های پی‌درپی است، نه از خود ماده.
راهنمای خرید: در COA چه چیزی را چک کنید
- ویسکوزیته واقعی محموله: سیلیکونی که روی برچسبش «۳۵۰» نوشته باید در COA با همین عدد (در دمای مرجع) هم‌خوان باشد. اختلاف چشمگیر یعنی رفتار متفاوت در فرمول.
- ناخالصی و ترکیب سیلیکون‌های حلقوی: در برخی گریدها مقدار جزئی سیلیکون‌های حلقوی باقی می‌ماند. اگر فرمول تحت محدودیت‌های صادراتی است، این عدد اهمیت دارد.
- ظاهر و شفافیت: سیلیکون آرایشی باید کاملاً شفاف و بی‌رنگ باشد. کدورت یا رنگ غیرعادی نشانه آلودگی یا نگهداری نامناسب است.
- تاریخ تولید و شرایط نگهداری: سیلیکون‌ها پایدارند، ولی ظرف باید دربسته و دور از آلودگی باشد.
مشاوره فنی و استعلام موجودی
برای انتخاب سیلیکون مناسب فرمول، دریافت COA معتبر یا استعلام قیمت هر یک از گریدها می‌توانید با کارشناسان پاییزان تجارت آوین ارتباط برقرار کنید. هنگام تماس، نوع محصول و ویسکوزیته مورد نظرتان را اعلام فرمایید.
سوالات متداول
بله و رایج است. با تنظیم نسبت این دو، حس بافت بین سبکی سیلیکون ۱۰۰ و مقاومت سیلیکون ۳۵۰ تنظیم می‌شود.
چون طراحی‌اش برای سطح مو است: بار مثبت آن با ساختار مو تعامل می‌کند. در محصولات پوستی، دایمتیکون‌ها و D5 انتخاب‌های رایج‌ترند.
اگر محدودیت صادراتی دارید، بعضی فرمولاتورها سراغ سیلیکون‌های فرار جایگزین یا استرهای سبک می‌روند. جایگزینی مستقیم و بدون بچ آزمایشی توصیه نمی‌شود، چون حس بافت و سرعت تبخیر تغییر می‌کند.
بله، به‌شکل امولسیون سیلیکونی یا با سیستم پایدارکننده مناسب. سیلیکون خالص در فاز آبی شامپو پایدار نمی‌ماند و بدون امولسیفایر مناسب جدا می‌شود.